Lấy nét tay (MF) trên máy mirrorless dễ hơn rất nhiều so với thời máy phim, nhờ hai công cụ có sẵn trên hầu hết máy: focus peaking và phóng to khung ngắm. Chỉ cần cài đặt đúng và luyện trong một tuần, bạn sẽ lấy nét tay đủ nhanh cho đường phố, chân dung và tĩnh vật.
Vì sao vẫn nên học lấy nét tay?
- Ống MF rẻ và khẩu lớn. Cùng một mức giá, ống lấy nét tay thường có khẩu F1.4, F1.2, thậm chí F0.95, xóa phông mạnh hơn nhiều so với ống AF cùng tầm.
- Kiểm soát hoàn toàn điểm nét. Khi chụp qua kính, lá cây, đám đông hay trong ánh sáng yếu, AF dễ bắt nhầm; lấy nét tay thì bạn quyết định.
- Quay video mượt hơn. Chuyển nét chậm từ tiền cảnh sang hậu cảnh bằng tay tạo cảm giác điện ảnh.
- Chụp chậm lại. Nhiều người thấy mình bố cục kỹ hơn khi phải tự vặn vòng nét.
Công cụ 1: Focus peaking
Focus peaking tô màu viền những vùng đang nét trong khung ngắm. Khi xoay vòng nét, vệt màu chạy theo vùng nét; chủ thể có viền màu rõ nhất là đã vào nét.
Cách cài đặt hiệu quả:
- Chọn màu tương phản với cảnh: đỏ hoặc vàng cho cảnh xanh lá, trắng cho cảnh nhiều màu nóng.
- Đặt mức độ nhạy ở mức thấp hoặc trung bình. Mức cao làm gần như mọi thứ đều có viền, khó biết đâu mới thật sự nét.
- Kiểm tra lại bằng phóng to khi chụp khẩu lớn, vì peaking chỉ chính xác tương đối.
Tên gọi tùy hãng: trên Sony là Peaking Display, Fujifilm là Focus Peak Highlight, Nikon và Canon đều có mục Focus peaking trong menu.
Công cụ 2: Phóng to khung ngắm
Phóng to cho bạn xem vùng nét ở tỷ lệ lớn, chính xác hơn peaking. Gán chức năng này vào một nút dễ bấm (nhiều máy Fujifilm cho bấm vào vòng xoay sau, máy Sony có thể gán vào nút tùy biến). Một số máy có tùy chọn tự phóng to khi xoay vòng nét (MF Assist trên Sony, Focus Check trên Fujifilm).
Quy trình chuẩn cho ảnh chân dung khẩu lớn: đưa khung phóng to lên mắt gần máy, xoay vòng nét qua lại cho đến khi lông mi sắc nhất, thoát phóng to rồi bấm chụp.
Công cụ 3: Lấy nét vùng cho ảnh đường phố
Với ảnh đường phố, không cần lấy nét từng tấm. Bạn đặt sẵn nét ở một khoảng cách, khép khẩu nhỏ lại để vùng nét sâu, rồi chỉ việc đứng đúng khoảng cách với chủ thể và bấm.
Ví dụ với ống 25mm trên máy APS-C ở F8: khoảng cách siêu tiêu cự xấp xỉ 4m. Khi đặt nét ở 4m, mọi thứ từ khoảng 2m đến vô cực đều đủ nét. Công thức tham khảo:
H ≈ f² / (N × c)
Trong đó f là tiêu cự (mm), N là khẩu độ, c là vòng nhòe cho phép (khoảng 0,02mm với APS-C, 0,03mm với full-frame). Không cần tính mỗi lần: nhiều ống MF có thang độ sâu trường ảnh in ngay trên thân, hoặc dùng ứng dụng tính DOF trên điện thoại.
Cài đặt máy trước khi dùng ống lấy nét tay
Ống MF thuần cơ không có tiếp điểm điện, nên máy không nhận ra ống. Trên Sony hãy bật “Release w/o Lens”, trên Fujifilm bật “Shoot Without Lens”, nếu không máy sẽ không cho bấm chụp. Nếu máy có chống rung trong thân, nhập tiêu cự ống vào mục cài đặt chống rung để máy bù rung đúng.
Những lỗi hay gặp
- Tin peaking hoàn toàn ở F1.4 trở xuống. Vùng nét chỉ vài cm, peaking có thể tô cả tai thay vì mắt. Hãy phóng to kiểm tra.
- Lấy nét rồi đổi bố cục ở khẩu lớn. Xoay máy sau khi lấy nét làm mặt phẳng nét lệch đi; ở F1.2 chỉ cần lệch nhẹ là mất nét mắt.
- Chỉ xem trên màn hình máy. Màn hình nhỏ dễ đánh lừa; phóng ảnh 100% khi xem lại ít nhất trong giai đoạn tập.
- Xoay vòng nét một chiều. Hãy xoay qua điểm nét một chút rồi quay lại; cách “đưa qua đưa lại” giúp tìm điểm nét nhanh và chính xác hơn.
Bài tập 7 ngày
| Ngày | Bài tập | Mục tiêu |
|---|---|---|
| 1 | Chụp 20 vật tĩnh trong nhà ở khẩu lớn nhất | Quen peaking và phóng to |
| 2 | Chụp một cốc nước ở 5 khoảng cách khác nhau | Cảm nhận hành trình vòng nét |
| 3 | Chân dung người thân ngồi yên, nét vào mắt | Lấy nét mắt ở khẩu lớn |
| 4 | Đường phố với lấy nét vùng ở F8 | Bấm nhanh không cần nhìn vòng nét |
| 5 | Chụp qua kính, qua lá cây | Nét đúng chỗ khi AF hay bắt nhầm |
| 6 | Quay 5 clip chuyển nét tiền cảnh – hậu cảnh | Chuyển nét mượt khi quay |
| 7 | Ra phố cả buổi chỉ với ống MF | Kết hợp tất cả kỹ thuật |
Chọn ống để tập
Ống MF góc tiêu chuẩn, khẩu lớn, giá mềm là lựa chọn tốt nhất để tập. Ví dụ TTArtisan 25mm F2 và 35mm F1.4 cho máy APS-C có giá dưới 2 triệu, vòng nét kim loại xoay êm, hợp để làm quen trước khi lên các ống khẩu lớn hơn. Tham khảo thêm tại danh mục ống TTArtisan.
Lấy nét tay không phải kỹ năng khó, chỉ là kỹ năng cần tập. Sau một tuần, bạn sẽ thấy mình chủ động hơn với từng khung hình.
