Lập kế hoạch để Tưởng tượng và Hình dung trước trong nhiếp ảnh
Ý tưởng cho bài viết này xuất phát từ một sai lầm tôi đã mắc phải trong chuyến đi gần đây tới Nepal, cùng với một cơ hội chụp ảnh thú vị mà tôi đã bỏ lỡ vì điều đó. Tuy nhiên, mọi sai lầm đều có thể giúp chúng ta trở nên tốt hơn nếu biết phân tích và rút kinh nghiệm — và đó là điều tôi muốn chia sẻ hôm nay.
Sai lầm của tôi liên quan đến việc thiếu chuẩn bị trước và thiếu sự chuẩn bị về mặt nghệ thuật. Tôi sẽ nói rõ hơn ở phần sau, nhưng trước hết cần nhấn mạnh rằng: chuẩn bị là một phần rất quan trọng trong nhiếp ảnh, và ảnh hưởng của nó lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta thường nghĩ.
Vậy “chuẩn bị” trong nhiếp ảnh là gì? Nó không chỉ là một việc duy nhất — mà là nhiều bước diễn ra ở các thời điểm khác nhau trước khi bấm máy. Có những bước xảy ra từ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước, và cũng có những bước diễn ra chỉ vài giây hoặc mili giây trước khi chụp. Tôi chia nó thành ba giai đoạn: tưởng tượng (imagining), lập kế hoạch (planning), và hình dung trước (pre-visualizing).
Trong bài viết này, tôi sẽ lần lượt đi qua từng giai đoạn, sau đó chia sẻ sai lầm tôi đã mắc phải ở Nepal — hy vọng sẽ là một ví dụ hữu ích giúp bạn cải thiện ảnh của mình.
Sony a7V + FE 24-50mm F2.8 G @ 34mm, ISO 500, 1/80, f/16.0
1. Tưởng tượng
Tôi luôn tin rằng nhiếp ảnh là một loại hình nghệ thuật, giống như hội họa hay âm nhạc — và điều đó đến từ trí tưởng tượng.
Giai đoạn tưởng tượng là lúc bạn nghĩ về những bức ảnh mình muốn chụp, muốn chúng trông như thế nào và truyền tải điều gì. Nó giống như việc “mơ mộng” — nơi các ý tưởng được hình thành, dù còn mơ hồ.
Bạn chưa cần lo cách thực hiện, điều quan trọng là phải có ý tưởng trước. Ví dụ: bạn tưởng tượng một bức ảnh có bầu trời pastel, trăng tròn và một tảng băng, bố cục cân đối hài hòa. Lúc này, việc bạn có ở gần băng hay không không quan trọng — bạn chỉ đang nuôi dưỡng ý tưởng.
Đôi khi, một chuyến đi sắp tới cũng có thể khơi nguồn cảm hứng. Ví dụ:
- Đi Death Valley → tưởng tượng ảnh trừu tượng tương phản cao trên cồn cát
- Chụp đám cưới → tưởng tượng góc chụp từ trên cao với hiệu ứng motion blur
Tôi khuyên bạn nên thực hiện giai đoạn này trước mỗi chuyến đi hoặc buổi chụp quan trọng. Thậm chí, hãy viết lại ý tưởng hoặc giữ chúng luôn trong đầu để sẵn sàng triển khai khi thời điểm đến.
Sony a7V + FE 24-50mm F2.8 G @ 34mm, ISO 500, 1/80, f/16.0
2. Lập kế hoạch
Ý tưởng thôi là chưa đủ — bạn cần biến nó thành hiện thực bằng cách lập kế hoạch.
Lập kế hoạch bao gồm việc nghiên cứu:
- Từ sớm: pha mặt trăng, giờ mặt trời mọc/lặn
- Gần ngày chụp: thời tiết, đặt báo thức, chuẩn bị phương tiện
Sau đó là “có mặt đúng lúc, đúng chỗ”:
- Đến địa điểm đúng thời gian
- Chọn vị trí phù hợp
- Mang đúng thiết bị
- Cài đặt sẵn thông số máy
Giai đoạn này ít mang tính nghệ thuật hơn, nhưng lại là bước biến ý tưởng thành ảnh thật.
Một ví dụ:
Bạn muốn chụp mặt trời vừa ló trên đường chân trời với sunstar. Bạn:
- Tra giờ mặt trời mọc
- Khảo sát địa điểm trước
- Đến sớm đúng vị trí
Kết quả: dù bức ảnh đẹp nhất trong ngày có thể là một khoảnh khắc “ngoài kế hoạch”, nhưng nó vẫn được hưởng lợi từ sự chuẩn bị trước đó.
Sony a7R V + FE 70-200mm F4 Macro G OSS II @ 90mm, ISO 100, 1.3 seconds, f/16.0
3. Hình dung trước (Pre-visualizing)
Đây là giai đoạn diễn ra ngay trước khi bạn bấm máy.
Nhiếp ảnh gia Ansel Adams từng nói:
“Hình dung một bức ảnh là nhìn thấy rõ nó trong tâm trí trước khi chụp, từ lúc bố cục đến khi hoàn thiện bản in cuối cùng.”
Ở giai đoạn này, bạn tưởng tượng kết quả cuối cùng và điều chỉnh để đạt được nó:
- Tinh chỉnh bố cục
- Chọn độ sâu trường ảnh, motion blur
- Chờ “khoảnh khắc quyết định”
Đôi khi, việc nhắm mắt lại một chút để “cảm nhận” bức ảnh trước khi chụp lại rất hiệu quả — miễn là chủ thể không di chuyển quá nhanh.
Mamiya 7 + Mamiya 210mm f/8, Kodak E100, tripod, no filters
4. Bài học từ chuyến đi Nepal
Sai lầm của tôi là không làm tốt hai giai đoạn đầu: tưởng tượng và lập kế hoạch.
Trước chuyến đi, tôi có vài ý tưởng:
- Cây silhouette trước dãy Himalaya (đen trắng, tele)
- Cờ cầu nguyện nhiều màu trong gió
- Ảnh tele ban đêm với sao và mây chuyển động
Kết quả:
- Ý tưởng 1: thực hiện tốt → có ảnh ưng ý
- Ý tưởng 2: nhớ lại nhờ cảm hứng giữa chuyến đi → có ảnh
- Ý tưởng 3: quá mơ hồ → hoàn toàn quên mất
Đây chính là “cơ hội bị bỏ lỡ”: tôi thậm chí không thử chụp ảnh Himalaya ban đêm.
Nguyên nhân:
- Không cụ thể hóa ý tưởng
- Không ghi lại
- Không lập kế hoạch (không xem pha trăng, không dậy nửa đêm chụp)
Hệ quả: không có một tấm ảnh đêm nào trong cả chuyến đi.
Kết luận
Ba bước:
- Tưởng tượng
- Lập kế hoạch
- Hình dung trước
…khi kết hợp với nhau sẽ giúp bạn tạo ra những bức ảnh tốt hơn và sáng tạo hơn.
Từ trải nghiệm của mình, tôi đặt mục tiêu:
- Luôn dành thời gian tưởng tượng và lên kế hoạch trước mỗi chuyến đi
- Và không bỏ qua bước hình dung trước khi chụp
Hy vọng bạn có thể rút ra bài học từ sai lầm này — để không bỏ lỡ những khoảnh khắc đáng giá và tạo ra những bức ảnh ấn tượng hơn trong tương lai.
